حسن فراهانى
88
روزشمار تاريخ معاصر ايران ( فارسى )
نامبرده باعث شادى مردم شده بود . 12 * تمديد مهلت تحويل اسلحههاى مردم به حكومتنظامى تهران كلنل كاظم خان سياح رئيس حكومتنظامى تهران با انتشار اعلانى مدت تحويل و تسليم اسلحههايى را كه در دست غيرنظاميان بود ، يك هفته ديگر تمديد كرد . 13 [ تصوير ] قوام السلطنه * خروج نظاميان انگليسى از ايران روزنامهء « دبا » چاپ پاريس در شمارهء امروز خود در مطلبى با عنوان تخليه ايران از قشون انگليس نوشت : قواى انگليس در ايران كه منتظر پايان فصل سرما بودند شروع به تخليه ايران نمودهاند . حكمران رشت نيز ، رهسپار گيلان شده تا با نمايندگان دولت آذربايجان و روسيه دربارهء موضوع خروج قواى سرخ از ايران وارد مذاكره شود . 14
--> ( 1 ) . احمد قوام معروف به قوام السلطنه در سال 1252 ش ، در تهران متولد شد . پدرش ميرزا ابراهيم معتمد السلطنه از رجال دوره ناصرى بود . جدش قوام الدوله وزير دفتر استيفا بود . در سال 1312 ش ، براى مدت كوتاهى ، جزو اجزاى خلوت و پيشخدمتان ناصر الدين شاه بود . در سال 1314 ش ، رئيس دفتر دايى خود ، ميرزا على اكبر خان امين الدوله حاكم آذربايجان شد . در مدت صدارات سلطان عبد الحميد ميرزا عين الدوله ( 24 - 1321 ق ) با لقب « دبير حضور » ، منشى او بود . در اوايل مشروطيت ملقب به قوام السلطنه گرديد . وى پس از فتح تهران در سال 1327 ، معاون وزارت داخله شد و در سالهاى 99 - 1297 ش ، والى خراسان بود . سپس در سال 1300 و 1301 ش ، مدتى نخستوزير بود ، همچنين در مرداد 1321 و 1324 ش ، نيز دوباره نخستوزير شد و در 25 تير 1331 ش ، پس از استعفاى محمد مصدق از نخستوزيرى ، قوام السلطنه به اين سمت منصوب شد ، اما چهار روز بيشتر طول نكشيد كه در اثر شورش و اعتراض عمومى مجبور به استعفا گرديد و مصدق بنا به خواست مردم مجددا نخستوزير شد . بهطور كلى قوام پنج بار نخستوزير ، بيست بار وزير و يك بار فرمانرواى خراسان و يك دوره نيز وكيل مجلس بود و سرانجام در تيرماه 1334 ش ، درگذشت ( شرح حال رجال ايران ، ص 9 - 94 ؛ رجال وزارت خارجه ، ص 6 - 85 ؛ شرح زندگانى من ، ج 3 ، ص 8 - 276 ) . ( 2 ) . ميرزا اسماعيل خان فرزند ميرزا محمد خان مؤتمن الوزاره در سال 1277 و به عبارتى ديگر 1278 ق ، در شيراز متولد شد ، مدتى رياست جبهخانه فارس و سپس كارگزارى بنادر فارس را بر عهده داشت . در سال 1306 ق ، به خدمت وزارت خارجه درآمد و در سال 1311 ق به رياست اداره تجارت شيراز منصوب شد و ملقب به « معتصم الملك » گرديد . در سال 1323 ق ، كارگزار استرآباد و پس از آن كنسول ايران در عشقآباد شد . ( رجال وزارت خارجه ، ص 139 ؛ سفرنامه سديد السلطنه ، ص 284 ) . ( 3 ) . حسنعلى ميرزا فتح السلطنه ، فرزند سلطان حسين ميرزا نير الدوله است . وى اين لقب را در سال 1310 ق ، دريافت نمود و در سال 1313 ق ، از جانب پدرش ، به حكومت نيشابور كه جزو تيول وى بود ، منصوب گرديد . در سال 1320 ش ، نير الدوله حاكم خراسان شد و پسر خود فتح السلطنه را فرمانده قشون نايب الاياله نمود و داماد خويش خازن الملك ، را حاكم نيشابور كرد ، در سال 1324 ق ، فتح السلطنه از سوى پدر خود ، مجددا به حكومت نيشابور منصوب شد ( شرح حال رجال ايران ، ج 5 ، ص 3 - 72 ) . ( 4 ) . ماژور عبد اللّه خان ، معاون اول تشكيلات پليس خراسان بود ( گزارشهاى كنسولگرى انگليس در مشهد ، ص 43 ) . ( 5 ) . ميرزا جواد خان سينكى فرزند ميرزا تقى خان مجد الملك در سال 1299 ق ، در تهران متولد شد . تحصيلات اوليه خود را در مدرسه رئال در مسكو گذراند . سپس به فرانسه رفت و دوره اول « باكالورا » را گذراند و دوره دو سالهء علم حقوق را نيز فراگرفت . ميرزا جواد خان سينكى در 18 جمادى الثانى 1317 ق ، وارد خدمت وزارت خارجه شد و در همين تاريخ با سمت نايب جنرال كنسولگرى تفليس به آن ديار رفت . در سال 1325 نايب سوم سفارت ايران در پاريس شد و در 11 شوال 1327 ق ، به كارپردازى عشقآباد رفت . در 18 ذى الحجه 1329 ق ، بنابه دلايلى منتظر خدمت شد و سپس در 29 ربيع الثانى همان سال به كنسولگرى حاج طرخان رفت . در سال 1307 ش ، رئيس اداره سوم سياسى شد و سپس به سمت كنسول ايران در شام منصوب شد . مدتى نيز ، به وزارت ماليه منتقل شد و رئيس بخش مميزى و بازرسى آن وزارتخانه بود . ميرزا جواد خان از سال 1316 تا 1317 ش ، وزيرمختار ايران در مصر بود و در 17 بهمن 1317 ش ، به سفارت كبرى ارتقا يافت . اواخر عمر مدتى فرماندار تهران و مدير شركت بيمه ايران بود و سپس به وزيرمختارى ايران در پرتقال منصوب شد . وى به زبان فرانسه و روسى تسلط كامل داشت . ميرزا جواد سينكى در ابتدا زنى روسى داشت كه پس از جدايى از وى با يك زن ايرانى ازدواج كرد . سرانجام در 22 بهمن 1321 ش ، به علت سرماخوردگى درگذشت . ( روزنامه باختر ، 19 / 6 / 1321 ، ص 4 ؛ روزنامه اطلاعات ، 29 / 12 / 1307 ، ص 7 ؛ مجله آينده ، س 1372 ، شم 6 - 4 ، ص 403 ؛ رجال وزارت خارجه . . . ، ص 151 ؛ سياستگذاران و رجال سياسى در روابط خارجى ، ص 69 ) . ( 6 ) . گزارشهاى كنسولگرى انگليس در مشهد ، ص 41 و 42 ؛ روزنامه ايران ، 31 / 1 / 1300 ، ص 3 . ( 7 ) . قرارداد 1919 كه كرزن وزير خارجه انگليس طراح آن بود و توسط دولت وثوق الدوله تصويب شد ، با مخالفت گسترده مردم روبرو گرديد ، اين قرارداد ايران را به يك كشور تحت الحمايه تبديل مىكرد و مهمترين وزارتخانههاى كشور زير نظر مستشاران انگليسى درمىآمد . ( ر . ك : وثوق الدوله و قرارداد ننگين 1919 ) . ( 8 ) . اسناد وزارت خارجه فرانسه ، مجلد 26 ، ص 92 . ( 9 ) . تلگراف نادر ميرزا از عشقآباد به وزارت خارجه ، 14 / 1 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 2 ، پ 14 ، ص 96 . ( 10 ) . مراسله سفارت انگليس به وزارت خارجه ، 10 / 2 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 28 ، پ 39 ، ص 3 . ( 11 ) . كامياران نام يكى از شهرهاى كردستان مىباشد كه از شمال به زرآب و از جنوب به ميان دربند از شرق به پيلوار كرمانشاه و سنقر كليائى و از غرب به پاوه منتهى مىشود . ( 12 ) . روزنامه ايران ، 13 / 1 / 1300 ، ص 3 . ( 13 ) . روزنامه ايران ، 15 / 1 / 1300 ، ص 1 . ( 14 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، س 1339 ق ، ك 25 ، پ 1 ، ص 22 .